TỨ DIỆU ĐẾ.

  TỨ DIỆU ĐẾ ( Thich Chân Thành Ngày 26/7/2014)

  Này các thày Ty- Kheo. như thật tuệ tri, "đây là khổ". Như thật tuệ tri " đây là khổ tập". như thật tuệ tri" đây là khổ diệt". Như thật Tuệ Tri " đây là con đường đưa đến khổ diệt".
1- Này các thầy Tỳ-Kheo, thế nào là khổ Thánh đế?
 - Sinh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ. Sầu, bi là khổ, ưu, não là khổ, cầu không được là khổ.
 Tóm lại năm thủ uẩn là khổ : Như Sắc thủ uẩn, Thọ thủ uẩn, Tưởng thủ uẩn, Hành thủ uẩn, Thức thủ uẩn.

- Thế nào là Sinh? Mỗi hạng chúng sinh, trong từng giai đoạn.Sự xuất sản, xuất sinh, xuất hành, tái sinh, của Họ. Sự xuất hiện các Uẩn ( sắc ,thọ, tưởng, hành, thức). Sự hoạch đắc các căn( mắt, tai, mũi, miệng, thân, ý). Ra khỏi lòng Mẹ. Gió lạnh buốt xương, phiền lão tai ương, muôn thủa tụ hợp.

- Thế nào là Già? mỗi hạng chúng sinh trong từng giới hạn sự niên não,sự huỷ hoại trạng thái rụng răng,trạng thái tóc bạc da nhăn tuổi thọ rút ngắn các căn huỷ hoại.   nhan sắc. biến đi,thể lực yếu gầy,mắt miệng chân tay đều không như ý.

-Thế nào là bệnh?
  "Tư chi bất động
   Tinh thần hoang man
   Sát tâm tật bệnh
   Đau đớn bất an"

-Thế nào là chết?mỗi hạng chúng sinh trong từng giới loại, sự tạ thế ,sự từ trần,thân hoại,sự diệt vong,sự chết,sự tử vong,thời đã đến,các uẩn đã tận diệt ,sự vứt bỏ tử thi :
 " Ngũ uẩn phân tán
 Thần thưc rời nhau
  tất thẩy phân tán
  danh cho đời sau"

-Thế nào gọi là sầu?
Với những ai gặp phải tai nạn này hay tai nạn khác. ,với những ai cảm thọ sự đau khổ này hay sự đau khổ khác ,)sự sầu lo ,sự sầu muộn ,nỗi sầu mọi khổ sầu của người ấy

-Thế nào gọi là bi? Với những ai gặp phải tai nạn này hay tai nạn khác, sự bi ai,sự bi thảm,sự than vãn,sự than khóc,sự bi thống của người ấy.

-Thế nào là khổ? Sự sầu khổ về thân,sự không sảng khoái về thân,sự đau khổ do thân cảm thọ,sự không sảng khoái do thân cảm thọ.

-Thế nào là ưu?
 Sự đau khổ do tâm,sự không sảng khoái về tâm,sự đau khổ do tâm cảm thọ, sư. không sảng khoái do tâm cảm thọ .

-Thế nao la não?
với những ai gặp phải tai nạn này hay tai nạn khác ,với những ai cảm thọ sự đau khổ này hay sự đau khổ khác,sự ảo não,sự bi não ,sự thất vọng,sự thyệt vọng của người ấy.

-Thế nào là cầu bất đắc khổ?
chúng sinh bị sinh chi phối khởi sự mong cầu:"mong rằng ta khỏi bị sinh chi phối,mong rằng ta khỏi phải đi tái sinh" lời mong cầu ấy không được thành tựu.
Chúng sinh bị già chi phối,chúng sinh bị bệnh chi phối,chúng sinh bị chết chi phối,chúng sinh bị sầu bi khổ ưu não chi phối khởi sự mong cầu:" mong rằng ta khỏi bị sầu  bi khổ ưu não chi phối,mong rằng ta khỏi đương chịu sầu bi khổ ưu não" lời mong cầu ấy không được thành tựu.

-Vinh hoa khoái lạc ,sắc đep yêu thương ,lòng muốn dạ vương ,cầu không được khổ
-Oán ghét hận thù khổ ,kẻ thù người oán sự vật việc làm khi nhìn khi gặp làng dạ bất an
-Ngũ uẩn tàn khổ,sắc đẹp hưởng thụ,tư tưởng việc làm,ý thức gián đoạn,đổi thay sinh khổ.

2-Thế nào là khổ tập thánh đế?
Sự tham ái đưa đến tái sinh câu hữu với hỷ và tham tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia như dục ái,hữu ái,vô hữu ái.  sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đâu,khi an trú thì an trú ở đâu?

 ở đời các sắc vì thân ái,các sắc vì khả ái,sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
O đời , sắc vì thân ái,sắc vì khả ái? ở đời con mắt là sắc thân ái ,là sắc khả ái. sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời các tai và sắc thân ái là sắc khả ái sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời hai lỗ mũi là sắc thân ái là sắc khả ái sư tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy ,khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời lưỡi là sắc thân ái, là sắc khả ái sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời thân là sắc thân ái,là sắc khả ái sự tham ái này khi sinh khởi tìh sinh khỏi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời ý là sắc thân ái,là sắc khả ái sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy, khi an trú thì an trú ở đấy.

Ở đời các sắc là sắc thân ái, là sắc khả ái sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
ở đời thanh...sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy ,khi an trú thì an trú ở đấy.
 Ở đời các hương là sắc thân ái, là săc khả ái sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời vị là sắc thân ái,là sắc khả ái  sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời xúc là sắc thân ái,là sắc khả ái sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy, khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời các pháp là sắc thân ái,là sắc khả ái sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.

Ở đời nhãn thức là sắc thân ái,là sắc khả ái sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời nhĩ thức là sắc thân ái ,là sắc khả ái sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy khi an trú thì an trú ở đấy
Ở đời tỷ thức là sắc thân ái, là săc khả ái su tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời thiệt thức là sắc thân ái là sắc khả ái sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời thân thức là sắc thân ái là sắc khả ái sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời ý thức là sắc thân ái,là sắc...

Ở đời nhãn xúc là sắc thân ái là sắc khả ái sưn tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời nhĩ xúc là...ở đấy.
Ở đời tỷ xúc là ...ở đấy.
Ở đời thiệt xúc...ở đấy
Ở đời thân xúc...ở đấy.

Ở đời nhãn xúc sở sanh thọ là sắc thân ái là sắc khả ái sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy khi an trú thì an trú ở đấy
Ở đời nhĩ xúc sở sanh thọ là ... ở đấy.
Ở đời tỷ xúc sở sanh thọ là...ở đấy.
Ở đời thiệt xúc sở sanh thọ là...ở đấy.
Ở đời thân xúc sở sanh thọ là ...ở đấy.

Ở đời sắc tưởng là sắc thân ái,là sắc khả ái . sư tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời thanh tưởng là...ở đấy.
Ở đời hương tưởng là...ở đấy.
Ở đời vị tưởng là...ở đấy.
Ở đời xúc tưởng là...ở đấy.
Ở đời pháp tương là...ở đấy.

Ơ đời sắc tư là sắc thân ái,là sắc khả ái. Sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.(sắc tư là bản ngã của mình)
Ở đời thanh tư là ...ở đấy.
Ở đời hương tư là...ở đấy.
Ở đời vị tư là ...ở đấy.
Ở đời xúc tư là...ở đấy.
Ở đời pháp tư là ...ở đấy.

Ơ đời sắc ái là sắc thân ái,là sắc khả ái. Sư tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời thanh ái là...ở đấy.
Ở đời hương ái là...ở đấy.
Ở đời vị ái là...ở đấy.
Ở đời xúc ái là...ở đấy.
Ở đời pháp ái là...ở đấy.

Ở đời sắc tầm là sắc thân ái,là sắc khả ái .Sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời thanh tầm là...ở đấy.
Ở đời hương tầm là...ở đấy.
Ở đời vị tầm là...ở đấy.
Ở đời xúc tầm là...ở đấy.
Ở đời pháp tầm là...ở đấy.

Ở đời sắc tứ là sắc thân ái ,là sắc khả ái.Sự tham ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy,khi an trú thì an trú ở đấy.
Ở đời thanh tứ là...ở đấy.
Ở đời hương tứ là...ở đấy.
Ở đời vị tứ là...ở đấy.
Ở đời xúc tứ là...ở đấy.
Ở đời pháp tứ là...ở đấy.

Như vậy gọi là Khổ Tập Thánh đế.

3-Thế nào là khổ diệt Thánh đế?
Sự diệt tận không còn luyến tiếc tham ái ấy ,sự xả ly ,sự khí xả,sự giải thoát,sự vô nhiễm(tham ái ấy).
Sự tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đâu,khi diệt trừ thì diệt trừ ở đâu?
Ở đời các sắc gì thân ái,các sắc gì khả ái,sự tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy,khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
Ở đời sắc gì thân ái,sắc gì khả ái? Ở đời con mắt là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy,khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
Ở đời hai lỗ tai là...ở đấy.
Ở đời hai lỗ mũi là...ở đấy.
Ở đời lươix là ...ở đấy.
Ở đời thân là...ở đấy.
O đời ý là...ở đấy.

Ơ đời các sắc là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
Ở đời các tiếng là...ở đấy.
Ở đời các hương là...ở đấy.
Ở đời các vị là...ở đấy.
Ở đời các xúc là...ở đấy.
Ở đời các pháp là...ở đấy.

Ở đời nhãn thức là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy,khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
Ở đời nhĩ thức là...ở đấy.
Ở đời tỷ thức là...ở đấy.
Ở đời thiệt thức là...ở đấy.
Ở đời thân thức là...ở đấy.
Ở đời ý thức là...ở đấy.

Ở đời nhãn xúc là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
Ở đời nhĩ xúc là...ở đấy.
Ở đời tỷ xúc là...ở đấy.
Ở đời thiệt xúc là...ở đấy.
Ở đời thân xúc là...ở đấy.
Ở đời ý xúc là...ở đấy.

Ở đời nhãn xúc sở sanh thọ là sắc thân ái, là sức khả ái. Sư tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
Ở đời nhĩ xúc sở sanh thọ là...ở đấy.
Ở đời tỷ xúc sở sanh thọ là...ở đấy.
Ở đời thiệt xúc sở sanh thọ là...ở đấy.
Ở đời thân xúc sở sanh thọ là...ở đấy.
Ở đời ý xúc sở sanh thọ là...ở đấy.

Ở đời sắc tưởng là sắc tham ái, là sắc khả ái. Sư tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
Ở đời thanh tưởng là ...ở đấy.
Ở đời hương tưởng là...ở đấy.
Ở đời vị tưởng là...ở đấy.
Ở đời xúc tưởng là...ở đấy.
Ở đời pháp tưởng là... ở đấy.

Ở đời sắc tư (bản ngã) là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sư tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
Ở đời thanh tư là...ở đấy.
Ở đời hương tư là...ở đấy.
Ở đời vị tư là...ở đấy.
Ở đời xúc tư là...ở đấy.
Ở đời pháp tư là...ở đấy.

Ở đời sắc ái là sắc thân ái, là sắc khả ái sự tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
Ở đời thanh ái là...ở đấy.
Ở đời hương ái là...ở đấy.
Ở đời vị ái là...ở đấy.
Ở đời xúc ái là...ở đấy.
Ở đời pháp ái là...ở đấy.

Ở đời sắc tầm là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
Ở đời thanh tầm là...ở đấy.
Ở đời hương tầm là...ở đấy.
Ở đời vị tầm là...ở đấy.
Ở đời xúc tầm là...ở đấy.
Ở đời pháp tầm là...ở đấy.

Ở đời sắc tứ là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
Ở đời thanh tứ là...ở đấy.
Ở đời hương tứ là...ở đấy.
Ở đời vị tứ là...ở đấy.
Ở đời xúc tứ là...ở đấy.
Ở đời pháp tứ là...ở đấy.

Như vậy gọi là Khổ Diệt Thánh đế.

4-Thế nào là Khổ diệt đạo Thánh đế?
Đó là Bát chi Thánh đạo, tức là Chánh tri kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định.
 Thế nào là Chánh tri kiến?
-Tri kiến về khổ, tri kiến về khổ tập, tri kiến về khổ diệt, tri kiến về khổ diệt đạo.
Thánh đệ tử tuệ tri được bất thiện và tuệ tri được căn bản bất thiện, tuệ tri được thiện và tuệ tri được căn bản thiện khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến Chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.
-Thế nào là bất thiện, thế nào là căn bản bất thiện, thế nào là thiện, thế nào là căn bản thiện?
sát sanh là bất thiện, lấy của không cho là bất thiện, tà hạnh là bất thiện, nói láo là bất thiện, nói hai lưỡi là bất thiện, nói  ác khẩu là bất thiện, nói phù phiếm, tham dục, sân là bất thiện.
-Thế nào là căn bản bất thiện? Tham, san , si là căn bản bất thiện
-Thế nào là thiện? từ bỏ sát sanh, tư bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh, từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói ác khẩu, từ bỏ nói phù phiếm, không tham dục, không sân là thiện.
-Thế nào la căn bản thiện? Không tham, không sân ,không si là căn bản thiện.
 Như vậy Thánh đệ tử tuệ tri bất thiện như vậy, tuệ tri thiện như vậy, tuệ tri căn bản thiện như vây, khi ấy vị ấy đoạn trừ tất cả tham tuỳ miên, tẩy sạch sân, nhổi tận gốc rễ kiến mạn tuỳ miên(tôi là), đoạn trừ vô minh, khiến minh sanh khởi, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Như vậy thánh đệ tử có Chánh tri kiến, có tri kiến Chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu pháp này.
 Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn, tuệ tri tập khởi của thức ăn,tuệ tri đoạn diệt của thức ăn và tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn.
-Thế nào là thức ăn, thế nào là con đường dưa đến đoạn diệt của thức ăn? Có bốn loại thức ăn này khiến các loài chúng sinh đã sinh được an trú hay các loài hữu tình sẽ sinh được hỗ trợ cho sinh. Thế nào là bốn?
    1-Đoàn thực loại thô hay loại tế
     2-xúc thực
     3-tư niệm thực
      4-thức thực.
Từ tập khởi của ái có sự tập khơir của thức ăn, từ đoạn diệt của ái có đoạn dieetj của thức ăn. Thánh đạo tám ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn, tức là:
   -Khi nào Thánh đệ tử tuệ tri khổ, tuệ tri về khổ tập, tuệ tri về đoạn diệt của khổ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của khổ .
Thế nào là khổ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của khổ? Sanh là khổ, bệnh là khổ, sầu ,bi,ưu não,cầu không được là khổ, năm thủ uẩn là khổ.
Thế nào là tập khởi của khổ? Chính là ái đưa đến tái sanh, cùng hỷ dục và tham dẫn đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia tức là: dục ái phi hữu ái.
  -Thế nào là đoạn diệt của khổ? Đó là đoạn diệt ly tham, không có dư tàn, sự quăng bỏ, sự từ bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp khát ái ấy.
Thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của khổ? Chính là Thánh đạo tám ngành.
Khi nào Thánh đệ tử tuệ tri già chết, tuệ tri tập khởi của già chết, tuệ tri đoạn diệt của già chết, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của già chết và thành tựu được diệu pháp này
Thế nào là già chết, tập khởicuar già chết, con đương đưa đến đoạn diệt của già chết?
 Thuộc bất kì hữu tình giới nào ,trong từng mỗi loại hữu tình, sự già cả, suy não, rụng răng, tóc bạc, da nhăn, tuổi thọ ngày một hao mòn, bại hoại các căn
  -Thế nào là chết? Thuộc bất kì hữu tình giới nào trong từng lỗi loại hữu tình, sưj mệnh chung ,sự từ trần, huỷ hoại, hoại diệt, tử biệt, huỷ hoại các uẩn, vứt bỏ hình hài
Từ sự tu tập khởi của sanh già chết, sự đoạn diệt của sanh già chết đó là Thánh đạo tám ngành. Khi nào tuệ tri  già chết như vậy, tập khởi như vậy, đoạn diệt như vậy, con đường đưa đến đoạn diệt như vậy vị ấy sẽ đoạn trừ hết tham tuỳ miên, sân tuỳ miên, si tuỳ miên thành tựu pháp này.
-Thế nào là sanh, thế nào là tập khởi của sanh, thế nào là đoạn diệt của sanh, con đường đưa đến đoạn diệt của sanh? Thuộc bất kì hữu tình giới nào, trong từng mỗi loại hữu tình, sự sanh, hiện khởi, xuất hiện, hiện diện, hiện hành các uẩn, tụ đất các sứ. Từ tu tập khởi của hữu có sự tập khởi của sanh, từ sự đoạn diệt của hữu, có sự đoạn diệt của sanh và Thánh đạo tám ngành. vị ấy đoạn trừ ttats cả tham tuỳ miên và thành tựu diệu pháp này
-thế nào là hữu?thế nào là tập khởi của hữu,thế nào là đoạn diệt của hữu,con đương đưa đến đoạn diệt của hữu. có3 hữu: dục hữu, sắc bữu, vô sắc hữu. Từ tập khởi của thủ có tập khởi của hữu, từ đoạn diệt của thủ có đoạn diệt của hữu và Thánh đạo tám ngành là con đường đưa đến đoạn diệt của hữu,tức là bát chánh đạo
 -Thế nào là thủ, thế nào là tập khởi của thủ, thế nào là đoạn diệt của thủ,thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thủ. có 4: giới cấm thủ, ngã luân thủ .Từ tập khởi của ái có tập khởi của thủ, từ đoạn diệt của ái có đoạn diệt của thủ và Thánh đạo tám ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của thủ tức là bát chánh đạo.
 -Thế nào là ái, thê nào là sự tập khởi của ai,thế nào là đoạn diệt của ái, con đường đưa đén đoạn diệt của ái, có 6 loại ái:sắc ái thanh ái ,hương ái ,vị,xuc,pháp ai. Từ sự tập khởi của thọ có sự tập khởi cua ái từ đoạn diệt của thọ có sự đoạn diệt của ái và Thánh đạo tám ngành này là con đường đưa đên đoạn diệt của ái, tức là bát chánh đạo
 -Thế nào là thọ,thế nào là tập khởi của thọ,thế nào là đoạn diệt của thọ,con dương đưa đến đoạn diệt của thọ? Có sáu loại:1-thọ do nhãn xúc sanh, 2-nhĩ ,3-tỷ,4-thieetj 5-thân,6-ý. Từ tập khởi của xúc có tập khởi của thọ, từ đoạn diệt của xúc có đoạn diệt của thọ và Thánh đạo tám ngành là con đường đưa đến đoạn diietj của thọ,tức là bát chánh đạo.
 -Thế nào là sáu nhập thế nào là tập khởi của sáu nhập,thế nào là đoạn diệt của sáu nhập,con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập?  Có 6 loại nhâp: nhãn nhập, nhĩ nhập,tỷ nhập, thiệt nhập, thân nhập, ý nhập. Từ tập khởi của danh sắc có tập khởi của sáu nhập, từ đoạn diệt của danh sắc có đoạn diệt của sáu nhập và thánh đạo tám ngành bày là con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập tức là bát chánh đạo
 -Thế nào là xúc,thế nào là tập khởi của xúc,thế nào là đoạn diệt của xúc,thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của xúc? Có 6 loại: nhãn xúc,nhĩ xúc,tỷ xúc,thiệt xúc,thân xuc, ý xúc. Tư tập khởi của sáu nhập có tập khởi của xúc,từ đoạn diệt của sáu nhập có đoạn diệt của xúc và thánh đạo tám ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của xúc tức là bát chánh đạo
  -Thế nào là danh sắc,thế nào là tập khởi của danh sắc,thế nào là đoạn diệt của danh sắc,thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc? Thọ, tưởng, tư xúc, tác ý .Như vậy gọi là danh, bốn đại(đất gió lửa) và sắc do 4 đại tạo thành, như vậy gọi là sắc,như vậy đây là danh và đây là sắc, như vậy gọi là danh sắc. Từ tập khởi của thức có đoạn diệt của danh sắc và thánh đạo tàm ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc tức là bát chánh đạo
 -Thế nào là thức,thế nào là tập khởi của thức, thế nào là đoạn diệt của thức, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức? Có 6 loại thức: nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức. Từ tập khởi của hành có tập khoi của thức, từ đoạn diệt của hành có đoạn diệt của thưcs và thánh đạo tám ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của thức, tức là BCD
 -Thế nào là hành,thế nào là tập khởi của hành, thế nào là đoạn diệt của hành, thế nài là con đường đưa đến đoạn diệt của hành? Có 3 ,oại hành: thân hành, ngữ hành, tâm hành. Tư tập khởi của vô minh, có tập khởi của hành, từ doạn diệt của vô minh có đoạn diệt của hành và thánh đạo tám ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của hành tức là bát chánh đạo
 -Thế nào là vô minh, thế nào là tập khởi của vô minh, thê nào là đoạn duêtj của vô minh, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của vô minh? Sự không tuệ tri về khổ, sự không tuệ tri về khổ tập, sự không tuệ tri về khổ diệt, sự không tuệ tri về con đường đưa đến khổ diệt. Như vậy gọi là vô minh. Từ tập khởi của lậu hoặc, có tập khởi của vô minh, từ đoạn diệt của lậu hoặc có đoanj diệt của vô minh và thánh đạo tám ngành là con đường đưa đến đoạn diệt của vô minh tưc là bát chánh đạo
 Có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này Thánh đệ tử có Chánh tri kiến, có tri kiến Chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối, và thành tựu diệu pháp này.

Có thể có:
Thế nào là lậu hoặc, thế nào là lậu hoặc tập khởi, thế nào là lậu hoặc đoạn diệt,thế nào là con đường đưa đén đoạn diệto của lậu hoặc?  có 3 lậu hoặc:dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu. Từ tập khởi của vô minh có tập khởi của lậu hoặc,từ đoạn diệt của vô minh có đoạn diệt của lậu hoặc và thánh đạo tám ngành là con đường đưa đeens đoanj diệt của lậu hoặc tức là bát chánh đạo. Khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc như vậy, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, khi ấy ,vị ấy đoạn trừ tất cả tham tuỳ miên, tẩy sạch sân tuỳ miên, nhổ tận gốc kiêu mạn tuỳ miên"tôi là" ,đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Như vậy Thánh đệ tử có Chánh kiến, có tri kiến Chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

 B- Chánh tư duy?
Tư duy về ly dục ,tư duy về vô sân, tu duy về bất hại

C- Thế nào là Chánh ngữ?
Tự chế không nói láo, tự chế không nói hai lưỡi, tự chế không nói ác khẩu, tự chế không nói lời phù phiếm

D-Thế nào là Chánh nghiệp?
Tự chế không sát sanh, tự chế không trộm cắp, tự chế không tà dâm,

E-Thế nào là Chánh mạng?
Ở đây vị Thánh đệ tử từ bỏ tà mạng sanh sống bằng Chánh mạng. Không làm nghề chài lưới, không làm nghê săn bắn, không làm nghề buôn bán thịt sống,thịt chín, không làm nghề buôn bán người, không làm nghề buôn bán và sản xuất rượu.

F-Thế nào là Chánh tinh tấn?
Ở đây vị Tỳ Kheo đối với các ác pháp, bất thiện pháp chưa sanh khởi lên ý muốn không cho sanh khởi, vị này nỗ lực tinh tấn, quyết tâm, trì trí. Đối với các ác pháp ,bất thiện pháp đã sanh, khởi lên ý muốn trư diệt vị này nỗ lực tinh tấn quyết tâm trì trí. Đối với các thiện pháp chưa sanh khởi lên ý muốn khiến cho sanh khởi, vị này nỗ lực tinh tấn quyết tâm trì trí. Đối với các thiện pháp đã sanh khởi lên ý muốn khiến cho an trú, không cho băng hoại ,khiến cho tăng trưởng phát triển viên mãn. Vị này nỗ lực tinh tấn quyết tâm trì trí.

G-Thế nào là Chánh niệm?
Ở đây vị tỳ kheo sống quán thân trên thân ,tinh tấn tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời. Ơ đây vị tỳ kheo sống quán thọ trên thọ tinh tấn tỉnh giác chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời. Ơ đây vị tỳ kheo sống quán tâm trên tâm tinh tấn tỉnh giác chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời. Ở đây vị tỳ kheo sống quán pháp trên các pháp tinh cần tỉnh giác chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời.

H-Thế nào là Chánh định?
Ở đây vị tỳ kheo ly dục , ly ác pháp, chứng và trú thiền thứ nhất một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh ,với tầm với tứ nhất tâm. Tỳ kheo ấy diệt tầm tứ hỷ lạc nhất tâm chứng và trú thiền thứ hai một trạng thái hỷ lạc do định sanh không tầm không tứ nội tĩnh nhất tâm. Tỳ kheo ấy ly hỷ trú xả chánh niệm tỉnh giác ,thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú thiền thứ ba. Tỳ kheo ấy xả lạc xả khổ ,diệt hỷ ưu đã cảm thọ từ trước ,chứng và trú thiền thứ tư, không khổ không lạc xả niệm thanh tịnh. Như vậy gọi là Chánh định.
này các tỳ kheo như vậy gọi là khổ diệt đạo thánh đế.